USD
3,4977
EURO
4,1288
ALTIN
145,3790

Atmosfer Katmanları

İklim Katmanı(Troposfer): Yerden itibaren 12km’ye kadar uzanan ilk hava tabakasına İklim Katmanı denir. Canlıların yaşamasına olanak sağlayan bu tabaka, meteorolojik yönden de en önemli tabakadır. Çünkü önemli bütün hava olayları bu tabakada görülür. İklim katmanın kalınlığı Ekvator çevresinde yaklaşık 17km kutuplarda ise 7km’dir. Bunun sebebi, havanın ekvatorda sıcak olmasından dolayı ısınarak dikey olarak yükselmesi, kutuplarda […]

Atmosfer Katmanları

İklim Katmanı(Troposfer): Yerden itibaren 12km’ye kadar uzanan ilk hava tabakasına İklim Katmanı denir. Canlıların yaşamasına olanak sağlayan bu tabaka, meteorolojik yönden de en önemli tabakadır. Çünkü önemli bütün hava olayları bu tabakada görülür. İklim katmanın kalınlığı Ekvator çevresinde yaklaşık 17km kutuplarda ise 7km’dir. Bunun sebebi, havanın ekvatorda sıcak olmasından dolayı ısınarak dikey olarak yükselmesi, kutuplarda ise havanın soğuk olmasından dolayı yere doğru çökmesidir. Böylece iklim katmanı ekvatorda gelişip kalınlaştığı halde, kutuplarda ince kalmaktadır. İklim katmanı, hava ağırlığının % 75’ini ve su buharının da % 99’unu ihtiva eder. İklim katmanının en önemli özelliği, yükseldikçe sıcaklığın doğrusal olarak azalmasıdır. Bu tabakada sıcaklık her 100m de ortalama 0,65°C lik
(her 1000ft ’te 2°C) düşüş gösterir. Bu değer sabit olmayıp çeşitli nedenlere bağlı olarak değişebilir. Hatta bazen iklim katmanında yükseklikle sıcaklığın arttığı dahi görülebilir. Bu duruma sıcaklık terselmesi denir. Şayet sıcaklık yükseklikle değişmiyorsa buna Eşısıl (İzotermal) durum denir. Havanın kuru olduğunu kabul edersek yükseklikle sıcaklığın düşme oranı her 100m.de 0,98°C dir. Hava nemli ise yükseklikle sıcaklığın düşme oranı her 150m.de 1°C dir. Hava doymuş ise yükseklikle sıcaklığın düşme oranı her 100 metrede 0,65°C dir. Hava olayları her ne kadar iklim katmanında görülüyorsa da bu olayların büyük bir
bölümü yerden itibaren 6000m yüksekliğe kadar olan bölgede oluşur. Bu yüzden bu bölgeye karışma bölgesi denir. Karışma bölgesinin üzerindeki bölgede küçük buz kristallerinden ince tül bulutları (sirrus) oluşur. Yükseklikle sıcaklık azalmasının durduğu yere İklim Kabuğu denir. İklim kabuğunda, genellikle sıcaklık yükseklikle değişmez yani eşısıl durum vardır. İklim kabuğu, iklim katmanı ile kuru katman arasında bir geçiş bölgesi olup, kalınlığı yaklaşık bir kaç kilometredir. İklim kabuğunun yerden olan yüksekliği enlem derecelerine göre değişiklik gösterir. Ekvator’da 17km kutuplarda 6-7km orta enlemlerde
ise 10-12km yükseklikte bulunur. İklim kabuğundaki kalınlığın azalması doğrusal ve pürüzsüz değildir. İklim kabuğu belirli enlem dereceleri üzerinde kırıklıklar barındırır ve bu kırıklıklar birbiri üzerine az çok binmiş merdiven basamakları gibidir. Bu yüzden kırıklıkların olduğu enlemlerde bazen çift iklim kabuğuna rastlanabilir. Kuzey yarım küre de iklim kabuğundaki birinci kırılma 30°N enlemi, ikinci kırılma 45–55 °N enlemleri yakınlarındadır. Bu kırılmalar derin alçak basınç sistemleri ve yüksek hava akımları ile ilgilidir. Her kırılmadan sonra İklim kabuğu seviyesi bir basamak şeklinde azalır. Yüksekliği ve sıcaklıkları farklı olan bu İklim kabuğu parçalarının isimleri şöyledir:
*Sıcak İklim kabuğu: Ekvatordan 30’uncu enlemlere kadar uzanır. Yüksekliği 70 ile
120hPa(milibar) arasında değişir.
*Ilıman İklim kabuğu: 30 ile 50 inci enlemler arasında bulunur. Yüksekliği 180 ile 260hPa arasında değişir. İklim kabuğunun sıcaklığı, yüksekliğine bağlı olarak değişmektedir. Ortalama sıcaklığı – 56,5 ° C civarındadır. Ekvator bölgesinde iklim kabuğu sıcaklığı –70° C ye kadar düşebilir. Kutup bölgesinde ise -40°C civarındadır. İklim kabuğunun yüksekliği mevsimlere, gece ve gündüze, hava kütlelerinin cinsine göre de farklılık gösterir.
*Kutupsal İklim kabuğu: 45 inci enlem ile kutup arasında uzanır. Yüksekliği 260 ile 500hPa
arasında değişir.
Kuru Katman(Stratosfer): İklim katmanı’ndan sonra gelen havanın ikinci katmanı Kuru Katmandır. Genel olarak kararlı tabaka olup durgun özellikli, yatay hava hareketlerinin görüldüğü bir tabakadır. Kuru katman, iklim katmanındaki güçlü hareketler ve sıcaklık değişimlerinden oldukça az etkilenir. Kuru katmanda sıcaklık yükseklikle artmaktadır. Yani sıcaklık terslemesi vardır. Bu tabakada yükseklikle sıcaklık artmasının tek sebebi, içerisinde bulunan ozon gazıdır. Bu yüzden bu tabakaya ozonosfer de denmektedir. Ozon, güneşten gelen Morötesi ışınlarını emerek bu tabakanın sıcak olmasını sağlar. En yüksek ozon miktarına 25’inci km.lerde rastlanır. Kuru katman ortalama 45–50 km.ye kadar uzanır. Kutup
bölgelerinde daha kalın, Ekvator civarların da ise daha incedir. Yükseklikle sıcaklık artımının durduğu yere Kuru Kabuk (Stratopoz) denir. Kuru kabukta ortalama sıcaklık 0°C ye yakındır. Kuru katmanda çok az miktarda su buharı vardır ve havadaki toplam su buharı miktarının ancak % 1’i kadardır. Bu yüzden Kuru katmanda “inci anası” denen optik bulutlara rastlanabilir. Bu tabakanın önemli bir özelliği de uzaydan gelen gök taşlarının bu tabakada parçalanarak yok olmasıdır.
Soğuk Katman (Mezosfer): Kuru katmandan sonra gelen tabakaya soğuk katman denir. Ortalama 50km; civarında başlar, 80km civarında son bulur. Bu tabakada sıcaklık yükseklikle azalmaktadır. Yükseklikle sıcaklık azalmasının durduğu yere soğuk kabuk denir. Sıcaklığı ortalama –90°C civarındadır. Bu nokta havanın en soğuk olduğu yerdir. Bu tabakada buzla kaplı toz parçacıklarından meydana geldiği sanılan “gece parlayan bulutlar” oluşmaktadır. Gök taşları bu tabakada görülürler. Soğuk katmandan sonra havanın yapısı oldukça değişikliğe uğramaktadır.
Isı Katmanı (Termosfer): Soğuk katmandan sonra gelen bu tabakada yükseldikçe sıcaklık, önceleri yavaş sonraları daha hızlı olarak artmaktadır. Bu tabakada gazlar genellikle iyon halinde bulunmaktadırlar. Isı katmanı, güneş lekelerinin durumuna göre 400 ile 500km ye kadar uzanır. Isı katmanının üst sınırındaki sıcaklık 1000°C ile 2000°C arasında değişmektedir. Bu tabakada günlük sıcaklık değişimi de çok fazla olmaktadır. Gece ile Gündüz arasında 600°C ye kadar varan bir sıcaklık farklılığı görülebilir. Bu tabakadaki yüksek sıcaklığın özellikle oksijen ve azot gazlarının güneşten gelen kısa dalgalı ışınları emmesinden ileri geldiği kabul edilmektedir. Kutupta oluşan hareketli ışıklar ısı katmanı içerisinde meydana gelmektedir.

FACEBOOK YORUMLARI

YORUMLAR






    0 YORUM